Ομιλία κας Αθηνάς Σχινά
Η κα Αθηνά Σχινά είναι καθηγήτρια Κριτικός και Ιστορικός Τέχνης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και Επιμελήτρια εκθέσεων, μέλος του Ελληνικού Τμήματος Διεθνούς Ένωσης Κριτικών Τέχνης (AICA).
Σήμερα ήρθαμε να τιμήσουμε έναν άνθρωπο που τιμά αυτήν την πόλη –την τίμησε σε όλη του τη ζωή με τους αγώνες του, με τη συνολική του προσωπικότητα, το ήθος του, την αγωνιστικότητά του και κυρίως την καλλιτεχνική του συμβολή. Εφέτος κλείνουν 90 χρόνια από τη γέννηση του αείμνηστου Θωμά Μώλου και σε λίγες μέρες μόλις ένας χρόνος από τον θάνατό του.
Επρόκειτο για έναν δημιουργό με χαμηλό προφίλ, με σεμνότητα, σοβαρότητα, έναν άνθρωπο προσηνή που είχε ανοιχτή καρδιά και διάθεση προπαντός να συζητήσει τα πάντα με όλους τους ανθρώπους. Δεν έκανε διακρίσεις, ήταν απροκατάληπτος και διευρυμένων οριζόντων. Ένας καλλιτέχνης που διέθετε πνευματικότητα και καλλιέργεια και δοκίμασε όλους τους τρόπους και τα μέσα — ξυλογραφίες, ανάγλυφα, γλυπτά έργα σε λάδι, έργα σε παστέλ, σχέδια — με μια ικανότητα να μη συναγωνίζεται την πραγματικότητα, αλλά να δίνει τις μεταισθήσεις των πραγμάτων.
Είναι ανθρωποκεντρικός ο Θωμάς Μώλος έστω και αν κάνει τοπία, έστω κι αν δημιουργεί μεταισθήσεις — γι' αυτό είναι πάντα ζωντανές, ενσαρκωμένες αλλά όχι προσωποποιημένες. Βλέποντας τις συνθέσεις του διακρίνει κανείς εναρμονισμένες ισορροπίες σε κάθε ένα από τα έργα του: πού να τοποθετήσει τα φώτα, πώς να τοποθετήσει τις τονικότητες των χρωμάτων, ώστε το αποτέλεσμα να δίνει ρευστότητα, υποβλητικότητα, ενέργεια, εσωτερική δύναμη και μνημειακότητα.
Δεν αφέθηκε στη ρεαλιστική αναπαράσταση, αγάπησε όμως πολύ τον τόπο της καταγωγής του και της γυναίκας του, και έδωσε μια σειρά Λαογραφικών θεμάτων για τα Μέγαρα σε ένα βιβλίο-μνημείο, όπου καταγράφεται όλη η αγροτική ζωή, τα ήθη, τα έθιμα και η καθημερινότητα των Μεγαρέων — το οποίο ο ίδιος διοργάνωσε, συγκρότησε και προσέφερε στην πόλη του.
Τα πάρα πολλά έργα του που σώζονται αποδεικνύουν έναν άνθρωπο πρώτου βεληνεκούς, έναν αγνοημένο από τους πολλούς καλλιτέχνη — γιατί η ζωή μας τρέχει με ταχύτητες και προσπερνάμε διαμάντια που κρύβονται μέσα σε αυτήν την ταχύτητα. Πιστεύω ότι η αλήθεια ποτέ δεν μπορεί επί μακρόν να κρυφτεί. Μια τέτοια είναι η περίπτωση του Θωμά Μώλου: ενσαρκώνει τα έργα του, δίνει τις μορφές σε συνομιλία με το φως και το περιβάλλον τους, με μια πινελιά αβίαστη και έναν τρόπο χρήσης του χρώματος πραγματικά ιδιαίτερο, αφήνοντάς μας έργα που θα μπορούσαν να βρίσκονται σε μία από τις καλύτερες πινακοθήκες.
Τα έργα του δεν είναι καθόλου σκοτεινά· ακόμη και τα εντονότερα σκοτάδια έχουν ένα υφέρπον φως. Ήθελε να δώσει το εφήμερο και την αντίσταση στη φθορά και στον χρόνο, τη μνημείωση του απλού, καθημερινού ανθρώπου. Βλέπω εδώ απέναντί μου ένα έργο «Θέλω να ζήσω» — και πράγματι αυτή ήταν η μεγαλύτερη επιθυμία του: να ζήσει μέσα από την τέχνη, μέσα από την αγάπη του, μέσα από την καθημερινή επικοινωνία και την προσπάθεια να κάνει κάτι για τον τόπο του, γιατί πίστευε στην αναβάθμιση της ποιότητας της ζωής μέσω του πολιτισμού.
Ελπίζω αυτήν την έκθεση να την αξιοποιήσετε, και θα πρέπει να σκεφτούμε σοβαρά τη σύσταση μιας πινακοθήκης — γιατί υπάρχουν κι άλλοι καλλιτέχνες με σχέση με τα Μέγαρα και την Ελευσίνα. Η τεχνολογία μάς δίνει τη δυνατότητα να ξαναδούμε, να θυμηθούμε και να επαναπροσεγγίσουμε αξίες που δεν χάνονται ποτέ — χάνονται μόνο όταν τις ξεχνάμε.
Ο Θωμάς Μώλος ήταν λοιπόν ένας καλλιτέχνης που άφησε ένα έργο. Το ζητούμενο σήμερα είναι πόσο εμείς θα δούμε όλους αυτούς τους κόσμους που έκρυβε — είτε με τις νεκρές φύσεις του, είτε με τα αφαιρετικά έργα, είτε με τους ιμπρεσιονισμούς, είτε με αυτά τα ρομαντικά, αλληγορικά θέματα — έργα που έχουν τη θέση τους στην Ιστορία της Τέχνης, αλλά και στην καθημερινότητά μας.
Αυτό που βλέπετε είναι ένα απειροελάχιστο δείγμα από τα κατάλοιπά του — υπάρχει μια σειρά από ανθρακογραφίες, πάρα πολλά σχέδια. Το πρώτο που πρέπει να προστατευτεί και να αναδειχθεί είναι τα Λαογραφικά των Μεγάρων· θα πρέπει να γίνει ένας χώρος να εκτεθούν όλα αυτά, να μείνουν κτήμα αυτού του λαού, γιατί είναι η Ιστορία του, το παρελθόν του, οι ρίζες του.